| Wideotrening Komunikacji (Video Interaction Training) |
|
Fundacja PLUS jest licencjonowana przez AIT-Holandia (licentienhouder SPIN VHT/VIB) Wideotrening Komunikacji (ang. Video Home Training /Video Interaction Guidance, fr. Training de Communication de la Maison, niem. Video Home Training/Video Interaction Begleitung) Określenie Wideotrening Komunikacji (lub: Domowy Trening Komunikacji) jest zbiorczą polska nazwą dla Video Home Training , Video Interaction Guidance i Video Interaction Training. Metoda pracy z rodziną w domu z zastosowaniem kamery wideo została opracowana w Holandii w latach 80-tych jako krótka, intensywna forma pomocy dla rodzin z problemami wychowawczymi i społecznymi. Twórcą tej formy interwencji jest holenderski psycholog - Harrie Biemans. Centralną rolę w Wideotreningu Komunikacji odgrywa analiza zasad komunikacji w oparciu o nagrany materiał filmowy. Trener VHT/VIG/VIT wykonuje nagranie wideo rodziców (opiekunów) i dzieci w domu. Następnie trener indywidualnie dokonuje analizy tego materiału, a później przegląda wybrane fragmenty nagranego materiału filmowego wspólnie z rodzicami. W trakcie pracy z rodzicami, trener koncentruje się przede wszystkim na pokazywaniu i rozbudowywaniu elementów pozytywnych kontaktów pomiędzy dzieckiem (dziećmi) a rodzicami (opiekunami). Trener VIT selekcjonuje nagrany materiał pod kątem udanych (pozytywnych) relacji między rodzicami a dziećmi. Podstawowe dla metody VIT są tak zwane "zasady komunikacji podstawowej": inicjatywa kontaktu ze strony osoby A i jej przyjęcie przez osobę B, utrzymywanie kontaktu wzrokowego, wzajemna wymiany komunikatów (werbalnych i niewerbalnych), obdarzanie się uwagą przez partnerów w trakcie styczności, przyjazna mimika i ton głosu. W przypadku płynnej komunikacji w rodzinie, gdzie następuje naprzemienność inicjatyw i ich pozytywnego przyjmowanie, mówimy o serii "tak". Z serią "nie" mamy do czynienia, gdy następują po sobie sekwencje nieprawidłowych zachowań, jak brak uwagi, brak kontaktu wzrokowego, odwrócenia się od nadawcy komunikatu, nieprzyjazne zachowania mimiczne itd. Zadaniem trenera VIT jest pomoc rodzinie w przejściu od serii "nie" do serii "tak". Wideotrening Komunikacji jest skuteczną metodą we wszystkich tych rodzinach, w których z różnych powodów prawidłowa komunikacja została zaburzona, bądź nigdy nie miała możliwości się wytworzyć. Metodę stosuje się w rodzinach wieloproblemowych, w których rodzice na skutek braku pozytywnych wzorców komunkacyjnych lub doświadczania opresji (np. ubóstwa, braku wyksztalcenia) nie zdołali stworzyć prawidłowych relacji ze swoimi dziećmi. Wideotrening Komunikacji posługuje się przede wszystkim obrazem (bodźcami wizualnymi), a słowa mają mniejsze znaczenie. Z tego własnie powodu Wideotrening Komunikacji okazał się bardzo skuteczny w przypadku rodzin z trudnościami w porozumieniu się słownym, jak np. rodziny imigrantów, mniejszości kulturowych i etnicznych oraz rodzin z dziećmi o zaburzonej komunikacji słownej. Inne grupy klientów do których metoda jest adresowana to rodziny z dziećmi z syndromem ADHD (trudności w koncentracji uwagi i pobudzenie psychoruchowe) oraz rodziny z dziećmi o zaburzonym rozwoju społecznym, a zwłaszcza o zaburzonej predyspozycji do inicjowania kontaktu. Wideotrening Komunikacji pomaga rodzicom zauważać sygnały wysyłane przez dziecko i adekwatnie reagować na nie. Umożliwia również określenie realnego stopnia rozwoju dziecka i właściwej jego stymulacji. Kolejną grupą rodzin, której skutecznie można towarzyszyć z użyciem Wideotreningu Komunikacji są rodziny zastępcze i adopcyjne. Metoda ta jest bardzo pomocna w budowaniu prawidłowych więzi emocjonalnych pomiędzy rodzicami a ich przybranymi dziećmi. W miarę dalszego rozwoju metody okazało się, że znajduje ona również zastosowanie w różnego rodzaju placówkach opiekuńczo-wychowawczych (np. domach dziecka), szkołach, szpitalach, ośrodkach rehabilitacyjnych i geriatrycznych itp. W tym przypadku zadaniem trenera VIT jest nauczenie wychowawców, nauczycieli, personelu medycznego i opiekuńczego prawidłowej relacji z dziećmi lub dorosłymi podopiecznymi. Często elementy Wideotreningu Komunikacji są wykorzystywane w formie nagrań diagnostycznych. Celem jest rozpoznanie podstawowych cech kontaktu pomiędzy pracownikiem socjalnym a klientem. Inny obszar zastosowań VIT to usprawnienie funkcjonowania zespołów pracowniczych poprzez superwizję relacji przełożony - podwładni. Główne cechy charakteryzujące Wideotrening Komunikacji (Video Home Training) to: 1. Wykorzystanie zasad "komunikacji podstawowej": - komunikacja podstawowa odgrywa rolę kluczową, jest formą pracy stosowaną zarówno w pracy z rodzicami, jak i innymi osobami pomagającymi, - udane interakcje pomiędzy rodzicami a dziećmi są podstawą stworzenia pozytywnego wzoru zachowań w całym systemie rodziny. 2. Korzystanie z własnych zasobów (empowerment) - diagnoza tych skladników funkcjonowania rodziny, które jeszcze dobrze działają - akcentowanie mocnych stron członków rodziny lub całego systemu - na początku interwencji stosowanie wyłącznie pozytywnych konotacji - orientacja na poszukiwanie rozwiązanań i skupianie się na przyszłości 3. Pierwszeństwo rodziny przed innymi instytucjami i grupami: - najważniejsze znaczenie ma wspieranie rodziny w sytuacji domowej i jej otoczeniu - umieszczanie dzieci poza domem tylko na krótko, i tylko w ramach planu pomocy jako części terapii domowej - punkt ciężkości spoczywa na intensywnej, krótkoterminowej interwencji w rodzinie. 4. Działanie pomocowe zorientowane jest na środowisko lokalne: - profilaktyka, wczesne rozpoznawanie i interwencja, - współpraca z instytucjami pomocowymi i socjalnymi w środowisku lokalnym 5. Trenerzy posługują się schematem planu interwencji (tzw. Traject-plan), który obejmuje nastepujące składniki: - komunikacja podstawowa w rodzinie - życie codzienne w rodzinie, - rozwój dzieci - rozwój rodziców - funkcjonowanie rodziny w kontekście społecznym (sąsiedzi, instytucje edukacyjne, religijne i charytatywne itp.) Wideotrening Komunikacji jest metodą wywodzą się z praktyki. Opiera się ona przede wszystkim na działalności trenerów w rodzinach. Istnieją również pewne teoretyczne uzasadnienie tego sposobu pracy. Podstawy teoretyczne metody VIT zostały stworzyły przez Colwyna Trevarthena z Uniwersytetu w Edynburgu. Badał on pojawianie się zjawiska intersubiektywności w trakcie pierwszych kontaktów między matką a małym dzieckiem. Materiał filmowy, zarejestrowany przez Trevahrtena pokazał, że nawet u bardzo małych niemowląt istnieje stała gotowość do nawiązywania kontaktu. Jeśli inicjatywa dziecka zostanie odebrana przez rodziców, może ono podjąć kolejny krok w procesie interpersonalnej komunikacji. Na rozwój Wideotreningu Komunikacji wpłynęły również prace H. i M. Papousków oraz D. Sterna. Na podstawie badań naukowych nad naturą relacji pomiędzy niemowlętami a matkami, wprowadzono podstawową jednostkę każdego kontaktu międzyludzkiego określoną jako inicjatywa i jej przyjęcie. Stanowi ona pierwszą kategorię schematu udanych (pozytywnych) interakcji, który jest podstawowym narzędziem pracy metodą Wideotreningu Komunikacji. Inne teorie, które wpłynęły na rozwój Wideotreningu Komunikacji, oprócz etologii, to: teorie uczenia się, teoria komunikacji oraz koncepcje pedagogiki emancypacyjnej (empowerment). Teorie uczenia się sprawczego (Thorndikea, Skinnera), uczenia się społecznego (Bandury) oraz uczenie się przez wgląd (Wertheimera) pozwalają wyjaśnić w jaki sposób następuje zmiana zachowania członków rodziny w wyniku podjęcia treningu. Należy dodać, że Wideotrening Komunikacji silnie akcentuje znaczenie podejścia pozytywnego, bazującego na istniejących pozytywnych elementach życia w rodzinie, korzystanie w własnych (często niedostrzeganych) zasobów, aktywizowanie klientów zamiast kompensowania ich braków oraz nastawienie na zmianę i rozwój. W pracy z rodzinami trener odwołuję się również do koncepcji hierarchii potrzeb A. Maslowa. Efektywność metody jest przedmiotem badań naukowych; badania nad skutecznością Wideotreningu Komunikacji w rodzinach są prowadzone pod kierunkiem Paula Welsa i Rianne Jansen w Uniwersytecie Nijmegen (Holandia). Zastosowanie VIT w szkołach jest przedmiotem badań prowadzonych w Uniwersytecie w Dundee (Hilary Kennedy, Penny Forsyth). Ze względu na dobre wyniki uzyskiwane w rodzinach i instytucjach, a także znaczenie profilaktyczne, Widotrening Komunikacji spotkał się z poparciem Ministerstwa Zdrowia i Opieki Społecznej Królestwa Holandii i w szybkim tempie został wdrożony w opiece ambulatoryjnej w zakresie zdrowia psychicznego w tym kraju oraz w szkołach. Wdrażaniem metody zajmowała się założona przez Harrego Biemansa fundacja o nazwie SPIN (Stichting Promotie Intensieve Thuisbehandeling czyli Fundacja na rzecz Upowszechnienia Intensywnego Leczenia Domowego). Sukces metody w Holandii spowodował, że zaczęła się ona się rozszerzać w innych krajach, takich jak: Szkocja, Niemcy, Szwecja, Finlandia ,Dania, Czechy, Stany Zjednoczone. W Polsce metoda Wideotreningu Komunikacji była wdrażana od 1995 roku w ramach projektu finansowanego z funduszy Ministerstwa Spraw Zagranicznych Holandii. Autorem i kierownikiem projektu był holenderski psychiatra dziecięcy Jan van der Does. Obecnie szkoleniami w zakresie Wideotreningu Komunikacji zajmuje się Biuro VIT-SPIN Polska przy Fundacji na Rzecz Dzieci ze Środowisk Zagrożonych PLUS w Krakowie. Szkolenie w zakresie Wideotreningu Komunikacji w Polsce obejmuje szkolenie trenerskie (20 godzinny kurs wprowadzający i 30 godzin indywidualnych superwizji ) oraz szkolenie superwizorskie (30 godzin superwizji). Literatura: van der Berg Peter M.(1994): Video Home Training, Leiden Biemans Harrie (1990): Video Home Training: Theory, Method and Organisation of SPIN [w:] Kool, F.: International Seminar for Innovative Institutions, Ryswijk, Netherlands, Ministry of Welfare, Health and Culture Gens H. (w druku): Video Home Training - dlaczego właśnie tak pracujemy? [w:] Miś, L., Reczek E. (red.) Wideotrening Komunikacji w Polsce i na świecie. Materiały pokonferencyjne, Kraków Kreuzer M., Reader H. (red.) (1999): Video-Home-Training. Kommunikation im peadagogischen Alltag. Eine erprobte Method (nicht nur) in der Familienhilfe, Meonchengladbach, Fachhochschule Niederrhein Miś L., Kujawa M., Frysztacki K. (1999): Video Home Training jako metoda pracy z rodzinami [w:] Malikowski M. (red.): Praca socjalna i pomoc społeczna, Rzeszów Trevarthen, C. (1979): Communication and co-operation in early infancy: a desciption of primary intersubjectivity [w:] Bullowa, M.. (ed.): Before Speech. The beginning of interpersonal communication, Cambridge Weiner A., Kuppermintz H., Guttmann D. (1994): Video Home Training (the Orion Project); A Short-Term Preventive and Treatment Intervention for Families with Young Children [w:] Family Process, vol.33 Wels Paul M.A. (1996): Mesuring the Effects of Video Home Training. Paper presented at the 5th Congress of European Scientific Association for Residential adn Foster Care of Children and Adolescents, London |